80. Een filiaal in verval

 80. Een filiaal in verval

D E    E M M A S T R A A T    F I L E S 

opkomst en ondergang van de RKOLB

De Emmastraat Files is een blog dat de opkomst en de ondergang van de RKOLB (Rooms Katholieke Openbare Leeszaal en Bibliotheek) te Amsterdam als onderwerp heeft. De auteur is in het bezit van een rommelig stapeltje documenten, foto's en andere papieren, vermoedelijk alles wat er nog bestaat van de RKOLB. Wekelijks bestudeert hij één of meer van die papieren in een los-chronologische volgorde.

Regelmatig springt de speurder op zijn fiets om met eigen ogen de fysieke restanten van dit stukje van het Rijke Roomse Leven te aanschouwen, en zich voor te stellen hoe het was. Geleidelijk ontstaat zo een reconstructie van de geschiedenis van de RKOLB in haar context, wat leidt tot vele verrassende ontdekkingen, en tot een groeiend inzicht.

De eerste aflevering van de Emmastraat Files is hier. Steeds onderaan een aflevering staat een link naar de volgende.

Vragen? Opmerkingen? Mail de auteur: franklyck@gmail.com.

80. Een filiaal in verval

laatste druppel

We drinken de kelk tot de laatste druppel leeg. In 1980 stond er in Boekje Open, we kennen dit blad van de vorige aflevering, een ontluisterend artikel. Emmastraat, een filiaal in verval heette het. Leo Willemse was de auteur. Hij werkte op dat moment zelf in de Emmastraat als bibliothecaris. Foto's van Frits Brune. Die was de partner van het filiaalhoofd. Dit detail geeft het stuk een politieke lading, aangezien Boekje Open een onafhankelijk, ongecensureerd personeelsblad was, reden waarom ieder nieuw nummer door de directie en misschien ook wel het Bestuur van de OBA met knikkende knieën werd gelezen.

eerste alina van het artikel

stinkende kelder

Het stuk van zes pagina's is een aanklacht over de erbarmelijke staat van het pand. De schrijver had in theorie nog een liegbeest kunnen zijn, maar de illustraties maken een einde aan iedere twijfel. De foto's laten Emmastraat van haar slechtste kant zien. Maar daar is niet veel voor nodig geweest, aldus de auteur.

Volgt een kleurrijke opsomming van lekkende kranen, gescheurde muren, wrakke bureaus, afgebladderde verf, stinkende kelders, doorgerotte wc's en algemene gore viezigheid.

het filiaalhoofd Christine Brandhorst

Zou Leo hebben geweten dat filiaalhoofd en kolenmijnwerkersdochter Baur hem zo'n twintig jaar eerder voorging? In haar jaarlijkse verslagen meldde zij met toenemende frustratie vergelijkbare misère in het pand (rot, schimmel, lekkage, rammelende deuren, etc.). Kon daar alsjeblieft eindelijk iets aan worden gedaan? De immer strijdvaardige Baur schreef op het laatst ten einde raad aan het Bestuur dat het filiaal inmiddels voorbij het punt van opknappen was: slechts een nieuw onderkomen kon soelaas bieden. Ze zou het niet meer meemaken, maar hoe graag hadden we haar dit nog gegund.

Ik geloof niet dat het nodig is de nadelen van dit gebouw weer op papier te zetten.

aldus Baur ad nauseam. Lees nog maar eens aflevering 66 en 61 voor de grafische details.

Baur in 1960 (EF)

Baur in 1963 (EF)

Leo schrijft twintig jaar later: 

Zijn ze blind voor al de jaarverslagen waarin op de verveloze en verrotte toestand van het filiaal wordt gewezen?

Reden om te vermoeden dat hij destijds door dezelfde papieren heeft zitten bladeren waar we nu al bijna twee jaar mee bezig zijn in dit blog De Emmastraat Files.

Het stuk uit Boekje Open staat hier als pdf en hier als jpg, zodat iedereen er helemaal gratis kennis van kan nemen. Helaas werd het gedrukt op kringlooppapier en getypt op een tot de draad versleten machine. Dit is de leesbaarheid en de helderheid niet ten goede gekomen. 

Een paar van de foto's staan ook aan het eind van deze aflevering. Op enkele ervan is de auteur herkenbaar. 

puin

Tussen de Emmastraat Files bevond zich ook een foto die ik nooit kon thuisbrengen - tot ik dat nummer van Boekje Open onder ogen kreeg.. Er staat een kastje op met een heleboel puin erin. Het blijkt een van de foto's van het artikel te zijn. Zo komt alles opnieuw samen.

foto uit de Emmastraat Files eindelijk geïdentificeerd (z/w foto: EF)

Jaarverslag 1979 van de Emmastraat, ongeveer tegelijk uitgekomen met bovenstaand stuk uit 1980, kreeg overigens de veelzeggende titel Kom naar de bibliotheek, maar niet allemaal tegelijk.

het was zoals het was

Ondanks de schrijnende staat van verval bekijk ik de foto's met warme gevoelens, zozeer ben ik inmiddels verknocht geraakt aan Emmastraat 16.

Die warme gevoelens zal Leo beslist met me delen. Er zat immers ook een heel gemoedelijke, bijna romantische kant aan deze puinzooi; vooral achteraf uiteraard. Relativerend en zonder bitterheid blikt hij nu terug op deze reportage, en op de goeie ouwe tijd dat de melkboer gewoon de reservesleutel had:

Het zegt iets over hoe onbelangrijk werkomstandigheden toen waren, want het filiaal was, zeker op de volwassenenafdeling, een puinhoop. Alle onderschriften gelden nog steeds. Ook dat niemand zich interesseerde voor wat er verder rond dat filiaal speelde: keuken, geen warm water, tuin met perenboom , niemand keek er naar, veranda , pad naar de ingang - niemand bekommerde zich om uiterlijk en onderhoud - ook het filiaalhoofd  en medewerkers niet. Het was zoals het was. De openslaande deuren naar die veranda, mooi en lekker bij mooi weer. Ik heb ze een keer vergeten dicht te doen na zo'n zaterdagdienst. De buren aan de overkant hebben er een oogje opgehouden en me het maandags verteld... Overigens lag de sleutel van het filiaal ook bij de melkboer op de hoek...

De volgende aflevering bekijken we de allerlaatste snipper van de Emmastraat Files.

Hieronder een foto van hoe Emmastraat 16 er op dit moment bijligt. De huidige eigenaar heeft het liefdevol opgeknapt. Ook de binnenkant is een lust voor het oog. Op de tijdelijke ravage na van een nieuwe noodzakelijke renovatie van de kelder.

Daaronder enkele foto's uit het Boekje Open-artikel.

=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=

Stijn Fens in Trouw over De Emmastraat Files:

"Prachtige geschiedschrijving. Achteruitdenken en voorzichtig omwoelen tot je meer weet."

Lees Stijns hele tot nadenken stemmende column, over het belang van de tijd nemen voor dingen, hier.

Ons Amsterdam, artikel over de geschiedenis van de RKOLB, feitelijk een samenvatting van dit blog: hier.

Artikel van Wim Keizer in Bibliotheekblad over De Emmastraat Files:

hier (pdf).

extra service:

Wilt u nieuwe afleveringen voortaan per mail ontvangen? Dat kan heel simpel. Zet in het vak bijna helemaal bovenaan deze pagina, waar nu Email address... staat, uw emailadres.

Staat dat vak er niet? Doe het dan even op een pc/laptop. Op sommige telefoons valt het weg.

Druk nu op de knop Submit rechts, en bevestig het bevestigingsmailtje wat er vervolgens in uw mailbox valt. Dat is alles!

Volgende keer: 81. Alles van waarde is weerloos. Hier.

Vorige keer: 79. Mevrouw Tiebackx. Hier.

76. Een zuillozere toekomst

 76

D E    E M M A S T R A A T    F I L E S 

opkomst en ondergang van de RKOLB

De Emmastraat Files is een blog dat de opkomst en de ondergang van de RKOLB (Rooms Katholieke Openbare Leeszaal en Bibliotheek) te Amsterdam als onderwerp heeft. De auteur is in het bezit van een rommelig stapeltje documenten, foto's en andere papieren, vermoedelijk alles wat er nog bestaat van de RKOLB. Wekelijks bestudeert hij één of meer van die papieren in een los-chronologische volgorde.

Regelmatig springt de speurder op zijn fiets om met eigen ogen de fysieke restanten van dit stukje van het Rijke Roomse Leven te aanschouwen, en zich voor te stellen hoe het was. Geleidelijk ontstaat zo een reconstructie van de geschiedenis van de RKOLB in haar context, wat leidt tot vele verrassende ontdekkingen, en tot een groeiend inzicht.

De eerste aflevering van de Emmastraat Files is hier. Steeds onderaan een aflevering staat een link naar de volgende.

Vragen? Opmerkingen? Mail de auteur: franklyck@gmail.com.

76. Een zuillozere toekomst

(alweer) een raadsel opgelost

Eerst dit. De vorige keer lazen we in Jaarverslag 1968 deze merkwaardige familiaire passage van de hand van Baur:

uit Jaarverslag 1968 (EF)

Wie in Gods naam was deze Bert? Wellicht A.M.J. Tieken, de sterfhuisdirecteur die de RKOLB in de jaren 1967 tot 1970 door de fusie loodste, waarna hij in rook opging? Alles wat we van hem weten zijn zijn achternaam en zijn voorletters. 

Een gepensioneerde werknemer van de OBA las de aflevering, en vertelt me nu het volgende: deze Tieken werkte in ieder geval in 1971, dus meteen na de fusie, in de Centrale van de OBA aan de Keizersgracht, en jawel: hij heette Bert.

Bert Tieken, dat raadsel is hiermee dan opgelost. De vraag wat Baur bedoelde met het verhaaltje, zal helaas tot de dag van ons verscheiden aan ons blijven knagen. Het zat beslist wél bij het origineel van Jaarverslag 1968, dat naar Bert Tieken in de Centrale ging.

Jaarverslag 1969 (EF)

1969: een zieltogend gevalletje

Hoe je het ook schikt, het veertigste en tevens aller-allerlaatste Jaarverslag van de RKOLB, dat van 1969, is een zieltogend gevalletje. Het ziet er zelfs nog amateuristischer uit dan sommige van de allereerste Jaarverslagen uit de jaren '30, of die uit de oorlog, doorgeslagen op een soort van boterhampapier. Twee aan elkaar geniete velletjes. Baur heeft velletje 1 landscapegewijs volgepropt met cijfers van aantallen aangeschafte boeken, uitleencijfers etc.  Bovenaan in de hoek staat gekriebeld dat het om Jaarverslag 1969 gaat, je kijkt er makkelijk overheen, temeer daar het helemaal niet oogt als een Jaarverslag.

Jaarverslag 1969: detail (EF)

Velletje 2 is getypt, er staan wat losse onsamenhangende dingen op, als de laatste restjes die er nog uit werden geperst.

Vanaf 1966, het jaar dat de fusie inzette, komt razendsnel de klad in inhoud en afwerking van de Jaarverslagen. Het is een rommeltje van handgeschreven en getypte velletjes. De jaren pal ervoor konden we nog genieten van Baur's verfrissend kritische en constructieve visie op bedrijf en filiaal, dit alles in een degelijke overzichtelijke opmaak. Nu heeft echter de gong voor de laatste ronde geslagen. de puf is weg, ze is er klaar mee, ze zit er doorheen, geen motivatie meer, het is schluss, over en uit, RKOLB. Dit laatste Jaarverslag spant wel de kroon, minimalistischer hadden we het nog niet gezien.

Jaarverslag 1969 filiaal Emmastraat: pagina 1 (EF)

Jaarverslag 1969 filiaal Emmastraat: pagina 2 (EF)

Toch kan onze dappere leidster moeilijk voorkomen dat ook in die laatste uitgebluste aantekeningen nog iets van haar herkenbare persoonlijke stijl meesijpelt. De subtiele humor zal echter slechts door de fijnproever worden gewaardeerd. Humor als deze: ze meldt niet zakelijk dat een van haar werkneemsters in het huwelijk is getreden maar:

Mejuffrouw M. van Maren werd Mevrouw M. van Etten-Van Maren.

En over het Sinterklaasfeest schrijft ze droog dat er strooigoed was ingekocht, uitgaande van een verwacht aantal handjevol kinderen. Er volgde echter een bestorming door vijfenzeventig jonge snoeperds. Daar kwam nog bij dat die niet eens meer in Sinterklaas geloofden.

epiloog

Baur sluit het allerlaatste Jaarverslag af met een schitterende epiloog. Het is een wens waarin twee voortwoekerende frustraties elkaar ontmoeten. Frustratie over de beperkende katholieke identiteit die zo uit de tijd was. En frustratie dat er, in het verlengde hiervan, de laatste jaren amper nog bezoekers te zien waren in de Emmastraat. Moeiteloos worden deze twee aan elkaar gekoppeld, voor de goede verstaander weliswaar.

Jaarverslag 1969 filiaal Emmastraat: detail (EF)

"Na 40 jarig bestaan ben ik degene die dit filiaal naar een, zo hopen wij, drukker gebruik en zuil-lozer toekomst mag begeleiden."

Jaarverslag 1969 staat ook online.

=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=

Stijn Fens in Trouw over De Emmastraat Files:

"Prachtige geschiedschrijving. Achteruitdenken en voorzichtig omwoelen tot je meer weet."

Lees Stijns hele tot nadenken stemmende column, over het belang van de tijd nemen voor dingen, hier.

Ons Amsterdam, artikel over de geschiedenis van de RKOLB, feitelijk een samenvatting van dit blog: hier.

Artikel van Wim Keizer in Bibliotheekblad over De Emmastraat Files:

hier (pdf).

extra service:

Wilt u nieuwe afleveringen voortaan per mail ontvangen? Dat kan heel simpel. Zet in het vak bijna helemaal bovenaan deze pagina, waar nu Email address... staat, uw emailadres.

Staat dat vak er niet? Doe het dan even op een pc/laptop. Op sommige telefoons valt het weg.

Druk nu op de knop Submit rechts, en bevestig het bevestigingsmailtje wat er vervolgens in uw mailbox valt. Dat is alles!

Volgende keer: 77. Het mysterie van de rode pen. Hier.

Vorige keer: 75. Van God los. Hier.

75. Van God los

75

D E    E M M A S T R A A T    F I L E S 

opkomst en ondergang van de RKOLB

de handtekening van Baur (EF)

De Emmastraat Files is een blog dat de opkomst en de ondergang van de RKOLB (Rooms Katholieke Openbare Leeszaal en Bibliotheek) te Amsterdam als onderwerp heeft. De auteur is in het bezit van een rommelig stapeltje documenten, foto's en andere papieren, vermoedelijk alles wat er nog bestaat van de RKOLB. Wekelijks bestudeert hij één of meer van die papieren in een los-chronologische volgorde.

Regelmatig springt de speurder op zijn fiets om met eigen ogen de fysieke restanten van dit stukje van het Rijke Roomse Leven te aanschouwen, en zich voor te stellen hoe het was. Geleidelijk ontstaat zo een reconstructie van de geschiedenis van de RKOLB in haar context, wat leidt tot vele verrassende ontdekkingen, en tot een groeiend inzicht.

De eerste aflevering van de Emmastraat Files is hier. Steeds onderaan een aflevering staat een link naar de volgende.

Vragen? Opmerkingen? Mail de auteur: franklyck@gmail.com.

75. Van God los

de versmeltingsjaren

de restjes: Jaarverslagen 1966 t/m 1969 (EF)

Van de versmeltingsjaren 1966 tot 1969 rest in de Emmastraat Files slechts een rommelig stapeltje papieren, elf vellen bij elkaar. Het zijn de lokale Jaarverslagen van filiaal Emmastraat. De ene helft is klad en met de hand beschreven, de andere helft de uitgewerkte getypte versie daarvan. Auteur is zonder twijfel Baur, een van de hoofdrolspeelsters in de laatste jaren van de RKOLB. Zij was gedurende de jaren '60 Hoofd, Leidster of 2e Hoofdassistente van ons geliefde filiaal Emmastraat, drie titels die allemaal hetzelfde betekenden: ze zwaaide er machteloos de scepter. 

Deze Jaarverslagen onderscheiden zich in een mikroskopisch detail van alle tientallen andere Jaarverslagen in de Emmastraat Files: er staan geen rode streepjes onder de jaartallen. We komen daar later op terug.

In korte tijd heeft Baur bij ons een reputatie opgebouwd als vlijmscherpe en hondsbrutale pitbull: Ze was meer van de inhoud dan van de gezelligheid, een scherpe, meedogenloze observator die geen blad voor de mond nam, en ook weinig last had van hiërarchische obstakels, tussen man en vrouw of anderzijds.

Lees nog eens de aflevering terug over de ideale bibliothecaresse van vóór de oorlog. Had Baur in de jaren '20 of '30 geleefd, ze zou zijn opgesloten in het RK Krankzinnigengesticht voor Vrouwen. Baur was geen volgzaam wezentje dat haar plaats wist.

J.M. Baur? (detail foto, KDC)

We zijn natuurlijk nieuwsgierig wat ze te melden had over de fusie waar ze nu tot haar nek in zat, en de hiermee samenhangende teloorgang van de Rooms-katholieke identiteit. Ze heeft op ons nog geen bijzonder katholieke indruk gemaakt.  

De Jaarverslagen 1966 en 1967 om te beginnen maken ons niet wijzer. Ze zijn zo extreem bondig, ieder slechts één pagina, dat er eenvoudig geen ruimte overbleef voor een paar woorden over de nakende fusie. Deze Verslagen slaan we over, ze boeien niet. Desgewenst kan men 1966 hier lezen, en 1967, inclusief ingevuld Jaarverslagensjabloon, hier.

restjes

1968 en 1969 zijn een stuk aantrekkelijker. Tussen de Emmastraat Files zaten een paar losse beschreven papieren, waarvan al die tijd niet duidelijk was waar ze bijhoorden. Zodoende raakten ze ook in de periferie van mijn gezichtsveld terecht. In dit laatste stadium, het opmaken van de restjes, vallen ze eindelijk op hun plaats: het blijken kladjes van de Jaarverslagen 1968 en 1969. Waarom werden deze kladversies destijds niet meegegeven aan de vuilnisman? Toen de fusie eenmaal op gang kwam, zullen vermoedelijk het fut en de motivatie verslapt zijn om het archief van filiaal Emmastraat nog netjes bij te houden. Een begrijpelijke reactie.

stempelmevrouw

Zoals archeologen staan te juichen als ze de kans krijgen om een middeleeuwse beerput uit te baggeren, zo kunnen wij alleen maar blij zijn met deze vervuiling van de Emmastraat Files door dergelijke kladjes. Om maar iets te noemen: hierdoor weten we hoe Baur's handschrift eruit zag. Dat gaat zeker nog van pas komen.

een pagina van de kladversie van Jaarverslag 1968 (EF)

Ook verschaft het vergelijken van de twee versies ons veel vermaak. Zo schrijft Baur in de kladversie dat ene mevrouw M.W. Werner-Hoppenbrouwers op filiaal Buitenveldert in dienst is gekomen als stempelmevrouw, zie detail hieronder (niet juffrouw; ze is per slot getrouwd).

 

In de getypte officiële versie is dat denigrerende woord verdwenen. Echte Baur-humor met dat vleugje sarcasme, we herkennen het inmiddels. Gekke Baur. Arme Baur. Opgesloten in een katholiek dwangbuis, hoofd van een uitgewoonde tent die half instort, en met een Directie die al jaren doof is voor haar smeekbeden. Lees nog maar eens de aflevering over de rammelende deuren.

handschrift van Baur. "...  als stempelmevrouw......" (EF)

de geschreven kladversie....

... en de definitieve versie (EF)

Het handschrift van Baur is beroerd en onregelmatig; typisch het gekrabbel van iemand aan wie schrijfles op de Lagere School voorbij is gegaan. De alerte lezer die dit blog vanaf het begin heeft gevolgd, zal misschien al raden waar ik naartoe wil. De anderen moeten nog even geduld hebben, maar er bestaat kans dat een raadsel dat al vanaf aflevering 4 als een rode draad door dit blog loopt, nu ook gaat worden opgelost.

handschrift van Baur, met op regel 2 haar eigen naam (EF)

Jaarverslag 1968

Nu de twee getypte pagina's van Jaarverslag 1968. Ze zijn ook hier te lezen.

Jaarverslag 1968, 1e pagina (EF)

Jaarverslag 1968, 2e pagina (EF)

het Rodenbergbord

Mis deze ontroerende mededeling niet:

Dat oude bord was niets minder dan ons befaamde Rodenbergbord, geschapen door J.F. Rodenberg, de homo universalis uit aflevering 35. 

Baur dateert het op 1930, het stichtingsjaar van de RKOLB. Ze zit er vijf jaar naast: het bord werd pas in 1935 speciaal ontwikkeld, getimmerd en geplaatst voor het nieuwe filiaal in de Emmastraat 16, dat sinds 1930 in de Obrechtstraat had gezeten. In 1968 stond het er dus kennelijk nog. Goed werk, Rodenberg!

Emmastraat 16, met het Rodenbergbord in de voortuin, 1935 (EF)

close up van het Rodenbergbord

drempelvrees

In het Verslag vinden we verder een leerzaam overzicht van de godsdienstige overtuiging van de leden van het filiaal. Opvallend: rooms-katholieken waren nog steeds enorm in de meerderheid met 631 stuks. Daarna kwamen de ongelovigen met 101. Helemaal onderaan bungelden wel negen varianten van het christelijke geloof. Moslims bestonden er nog niet, en als ze wel hadden bestaan, waren ze vast geen lid geworden van de RKOLB in de Emmastraat. In het overzicht is er niet eens een een vakje voor overig.

uit Jaarverslag 1968 (EF)

Baur analyseert en gaat er daarna weer met de botte bijl in. Zij weet wel waarom er amper niet-katholieken naar het filiaal komen: omdat de naam R.K. zoveel mensen drempelvrees bezorgt.

uit Jaarverslag 1968 (EF)

Maar dit slechte imago jaagt óók katholieke lezers weg, aldus Baur: die moeten bij de letters R.K. net zo goed meteen denken aan de censuurbeperkingen die wij vroeger gehad hebben. Hoe ironisch dat in 1930, toen de RKOLB werd opgericht, de letters RK katholieken juist nog aantrokken.

Dit ene zinnetje maakt wel duidelijk dat Baur de fusie met de OLB hartstochtelijk zal hebben verwelkomd, mochten we daar nog aan hebben getwijfeld. We leren ook dat de Ontzuiling niet alleen plaats vond onder druk van de subsidiegever, maar ook door bewustzijnsverandering en strijd van binnenuit.

Beste Bert

Tot slot de laatste zinnen van Jaarverslag 1968. Wat een merkwaardige opmerking op deze plek:

Om welk verhaaltje over de Emmastraat gaat het? Wie is Bert? Wat moet dit kattenbelletje in een Jaarverslag? 

Kijk eens goed naar de twee vellen een stukje hierboven, die samen het Jaarverslag 1968 vormen, of klik hier. Het zijn doorslagen, bedoeld voor het archiefje van de Emmastraat. De originelen zullen destijds naar de Herengracht zijn gegaan, naar de Directie en het Bestuur.

Ze zitten aan elkaar geniet. Het nietje zit trouwens rechts, hoe ongebruikelijk. Bovenaan allebei de velletjes staat: Vervolg Jaarverslag 1968. Maar waar is dan pagina 1? Het zat niet tussen de Emmastraat Files. Zou daar misschien dat ontbrekende verhaaltje op hebben gestaan?

De opvolger van directrice Bep Damen in de overbruggingsperiode van 1966 tot 1970 heette A.M.J. Tieken, ik heb hem twee afleveringen terug terloops genoemd. Dat is ook meteen alles wat we over hem weten; in de Emmastraat Files zelf komt zijn naam niet één keer voor. 

De A van? Albertus is een gangbare doopnaam. Roepnaam: Albert of Bert. Dan zou Tieken de Bert kunnen zijn geweest waarnaar we op zoek zijn.

Nog in de jaren '50 was het niet gebruikelijk om directeuren bij hun voornaam aan te spreken; van de aflevering over Rolly Bingen weten we dat Bep werd aangesproken met juffrouw Damen. 

De jaren '60 zijn echter niet de jaren '50. Bovendien was Baur niet iemand die zich veel aantrok van dergelijke achterhaalde conventies. Daarom hou ik het erop dat met Bert inderdaad de directeur werd bedoeld. Zo niet: een mooie theorie moet je niet kapot willen checken.

Daarmee is echter het raadsel niet opgelost waarom pagina 1 van Jaarverslag 1968 ontbreekt. Ook zijn we nu wel erg nieuwsgierig geworden naar het ontbrekende verhaaltje.

Jaarverslag 1968: detail van de kladversie (EF)

De volgende keer bekijken we het allerlaatste Jaarverslag van filiaal Emmastraat. Weet Baur er een waardig slot aan te draaien, óf doet ze er nog een schepje bovenop?

=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=

Stijn Fens in Trouw over De Emmastraat Files:

"Prachtige geschiedschrijving. Achteruitdenken en voorzichtig omwoelen tot je meer weet."

Lees Stijns hele tot nadenken stemmende column, over het belang van de tijd nemen voor dingen, hier.

Ons Amsterdam, artikel over de geschiedenis van de RKOLB, feitelijk een samenvatting van dit blog: hier.

Artikel van Wim Keizer in Bibliotheekblad over De Emmastraat Files:

hier (pdf).

extra service:

Wilt u nieuwe afleveringen voortaan per mail ontvangen? Dat kan heel simpel. Zet in het vak bijna helemaal bovenaan deze pagina, waar nu Email address... staat, uw emailadres.

Staat dat vak er niet? Doe het dan even op een pc/laptop. Op sommige telefoons valt het weg.

Druk nu op de knop Submit rechts, en bevestig het bevestigingsmailtje wat er vervolgens in uw mailbox valt. Dat is alles!

Volgende keer: 76. Een zuillozere toekomst. Hier.

Vorige keer: 74. De OBA. Hier.

69. The devil is in the detail

  69

D E    E M M A S T R A A T    F I L E S 

opkomst en ondergang van de RKOLB

De Emmastraat Files is een blog dat de opkomst en de ondergang van de RKOLB (Rooms Katholieke Openbare Leeszaal en Bibliotheek) te Amsterdam als onderwerp heeft. De auteur is in het bezit van een rommelig stapeltje documenten, foto's en andere papieren, vermoedelijk alles wat er nog bestaat van de RKOLB. Wekelijks bestudeert hij één of meer van die papieren in een los-chronologische volgorde.

Regelmatig springt de speurder op zijn fiets om met eigen ogen de fysieke restanten van dit stukje van het Rijke Roomse Leven te aanschouwen, en zich voor te stellen hoe het was. Geleidelijk ontstaat zo een reconstructie van de geschiedenis van de RKOLB in haar context, wat leidt tot vele verrassende ontdekkingen, en tot een groeiend inzicht.

De eerste aflevering van de Emmastraat Files is hier. Steeds onderaan een aflevering staat een link naar de volgende.

Vragen? Opmerkingen? Mail de auteur: franklyck@gmail.com.

69. The devil is in the detail

zelfde alles

Twee afleveringen terug hadden we het glossy Jaarverslag 1963 te pakken, met hierin een paar onopvallende zinnetjes:

De bespreking met de Stichting Amsterdamse Bibliotheken [dat is de heidense OLB] is nog gaande. Het bestuur meent een expansie-politiek op langere termijn te moeten voeren. 

Helaas ontbreekt in de Emmastraat Files Jaarverslag 1964, maar 1965 is er gelukkig wel. Zelfde formaat, zelfde layout, zelfde alles, alleen de kleur is anders:

de Jaarverslagen 1965 en 1963 (EF)

In het voorwoord opnieuw zo'n opmerking die de aandacht trekt door haar vaagheid:

Door de bereikte samenwerking met de Stichting Openbare Bibliotheken is het mogelijk geworden de bibliotheekvoorziening voor katholiek Nederland bijna geheel in één hand te krijgen.

Het opwerpen van mistgordijnen is al bijna twee millennia een selling point van het katholicisme. Daaraan ontleent het voor een deel ook zijn kracht en zijn charme, maar op deze plek in de wereldgeschiedenis, de Jaarverslagen van de RKOLB, kan deze vaagheid worden ervaren als onverdraaglijke onzekerheid. Wat wordt hier in godsnaam bedoeld? Wat heeft de Stichting Openbare Bibliotheken te maken met de centralisering van de bibliotheekvoorziening voor katholiek Nederland?

uit Jaarverslag 1965 RKOLB (EF)

De volgende alinea verschaft iets meer duidelijkheid:

uit Jaarverslag 1965 RKOLB (EF)

Het staat er allemaal zo luchtig en terloops, dat de argeloze lezer alleen maar vertwijfelder raakt. Gezamenlijk exploiteren van nieuw op te richten filialen. Wat is hier aan de hand? Hoe zit het dan met de beoogde bescherming van de katholieke lezer?

drie meter onder de zeespiegel

Om aan deze marteling een einde te maken, stond er niets anders op dan de hand te leggen op het Jaarverslag uit hetzelfde jaar van de OLB. Een exemplaar bevindt zich drie meter onder de zeespiegel in een van de uitgestrekte magazijnen van de Centrale OBA. Me een nacht laten insluiten in dit magazijn om het Jaarverslag te bemachtigen bleek gelukkig geen marteling, allerminst, al hield het IJ-water dat gestaag door haarscheuren in de muren op de keldervloer neerkletste me wel wakker, toen ik in de vroege uurtjes nog wat nachtrust trachtte te pakken.

Het eerste wat opvalt, is de uiterlijke overeenkomst met Jaarverslagen 1963 en 1965 van onze eigen RKOLB: boekje, druk, kaft. Toeval?

Jaarverslag 1965 OLB (bron: OBA)

Er zijn ook verschillen. Terwijl op de lichtblauwe kaft van het Jaarverslag van de RKOLB een wat brave foto van de hoofdvestiging op de Herengracht is afgedrukt, staat op de groene kaft van het OLB-verslag een frivole fotomontage van een paar op elkaar gestapelde kaartenbakken, zo te zien het begin van de Thematische Catalogus. Daar dwars doorheen is een menigte mensen zichtbaar, vermoedelijk Amsterdammers.

eye opener

Het lezen van dit Jaarverslag van de concurrent is bepaald een eye opener geweest. Wat onmiddellijk in dat oog springt, is dat in 1965 de OLB met precies dezelfde dingen bezig was als de RKOLB: er waren tegenvallers in de noodzakelijk geachte uitbreiding van het filialennetwerk; er werden plannen gemaakt voor een filiaal in de nog te bouwen Bijlmermeer; een centralisatie van diensten binnen het bedrijf, zoals aanschaf en catalogisering, begon op gang te komen. Op de achtergrond schemert in beide Verslagen de zacht duwende hand van de subsidiënt (het Rijk) vaag door.

Net als bij de RKOLB valt nu en dan het woord consolidatie. In de context van dit blog wordt daarmee bedoeld: fusie. RKOLB en OLB vermijden angstvallig het f-woord, maar een goede verstaander heeft aan een half woord genoeg. Het gebezigde eufemisme is: samenwerking.

uit Jaarverslag 1965 van de OLB (bron: OBA)

Dit Jaarverslag is wat professioneler en gedetailleerder dan dat van de RKOLB en dat is geen wonder, daar de OLB verreweg de grootste organisatie was. Maar inhoudelijk is eigenlijk aan niets te zien welk verslag van welke organisatie is.

paardans

Maar de RK van RKOLB dan? hoor ik iemand roepen. Daar was het toch allemaal om begonnen in 1930? 

Het katholieke element was al een jaar of wat verdwenen uit de inhoud van de Jaarverslagen van de RKOLB, dat is de pijnlijke waarheid. In Verslag 1965 van de katholieke bieb wordt R.K.O.L.B. een aantal malen zelfs voor het eerst gespeld als R.K. O.L.B., bewust of onbewust met een spatie ertussen. The devil is in the detail; een detail in een paardans. De katholieke identiteit is vrijwel geheel naar de achtergrond verdwenen. De Verzuiling is voorbij. Het is bijna alsof ze bij de RKOLB vergeten zijn waarom ze ooit aan hun avontuur waren begonnen: om de katholieke lezers te beschermen tegen de boze buitenwereld, in een behaaglijke katholieke zuil.

De volgende keer bekijken we, alsof er niets gebeurd is, de pagina's na de Inleiding van Jaarverslag 1965 van de RKOLB. We komen interessante nieuwtjes te weten en besnuffelen mooie foto's. Maar ook zullen we beter gaan begrijpen waarom de OLB zo hard terugflirtte naar de RKOLB.

De eerste pagina's van het Jaarverslag 1965 van de OLB staan hier.

=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=O=

Stijn Fens in Trouw over De Emmastraat Files:

"Prachtige geschiedschrijving. Achteruitdenken en voorzichtig omwoelen tot je meer weet."

Lees Stijns hele tot nadenken stemmende column, over het belang van de tijd nemen voor dingen, hier.

Artikel van Wim Keizer in Bibliotheekblad over De Emmastraat Files:

hier (pdf).

extra service:

Wilt u nieuwe afleveringen voortaan per mail ontvangen? Dat kan heel simpel. Zet in het vak bijna helemaal bovenaan deze pagina, waar nu Email address... staat, uw emailadres.

Staat dat vak er niet? Doe het dan even op een pc/laptop. Op sommige telefoons valt het weg.

Druk nu op de knop Submit rechts, en bevestig het bevestigingsmailtje wat er vervolgens in uw mailbox valt. Dat is alles!

Volgende keer: 70. Beter laat dan nooit. Hier.

Vorige keer: 68. Drie foto's. Hier.